BOGURODZICA
WSTĘP
Upadek zachodniego cesarstwa rzymskiego to moment przełomowy dla kultury europejskiej. Można go, bowiem uznać za koniec świata starożytnego. Na gruzach rzymskiej cywilizacji, w wyniku wędrówek wielu ludów, powstają nowe formy polityczne i państwowe, często trwające do dziś. Większość spośród współczesnych narodów europejskich doszukuje się swoich korzeni w tym samym czasie. W okresie chaosu po rozpadzie cesarstwa zachodniorzymskiego wielką rolę cywilizacyjna odgrywa kościół. Przechowuje kulturę starożytnego świata a zarazem przekształca ją w duchu chrześcijaństwa. Większość ludzi pióra to ludzie duchowni. Oni właśnie przynoszą barbarzyńskim plemionom kulturę, stanowiącą połączenie starych i nowych idei. Myśl i literatura tej epoki podporządkowane są bez reszty sprawom wiary. Jest to także okres politycznej dominacji kościoła. W rękach papieży znajduje się, bowiem Boże pełnomocnictwo do sprawowania władzy, oni rozdzielają korony, namaszczają królów i cesarzy. W jedenastym wieku za czasów papieża Grzegorza VII i cesarza Henryka IV, po trwającej kilka stuleci dominacji papiestwa, dochodzi do wielkiego konfliktu między władzą świecką i duchowną. Przejściowo i na krótko spór kończy się umocnieniem władzy papieskiej. Stopniowo jednak postępuje uniezależnianie się władzy świeckiej od duchownej.
2.BOGURODZICA
Bogurodzica jest dokumentem na temat tego, jakie zmiany zachodziły w języku. Jest to rękopis, pisana od początku bez żadnych wzorców. Najstarszy zapis pochodzi z trzynastego wieku. Bogurodzica zawiera przykłady archaiczne. W niej to jest odzwierciedlony motyw Deesis. Podmiot liryczny to wspólnota ludzka, wierząca wspólnota zwracająca się do Matki Bożej. Sytuacja liryczna – modlitwy kierowane do Matki Bożej a następnie do Chrystusa. Jest to też pochwała dla Matki Bożej. Nastrój jest uroczysty, podniosły, wiele podniosłych apostrof. Występuje tutaj tryb rozkazujący, paralerizmy składniowe i treściowe, oraz paradoksy i antytezy. Jest to najstarsza pieśń religijna jak i najstarszy polski tekst poetycki. Niegdyś przypisywano jej autorstwo świętemu Wojciechowi; dziś zwykle przyjmuje się, że tekst powstał w połowie trzynastego wieku. Bogurodzica odgrywała niegdyś rolę hymnu narodowego, śpiewało ją rycerstwo pod Grunwaldem. Pisze o tym w piętnastym wieku historyk Jan Długosz, nazywając Bogurodzicę „pieśnią ojczystą”. Odśpiewano ją także podczas koronacji Władysława Warneńczyka. Pierwotna Bogurodzica to jedynie dwie strofy rozdzielone refrenem Kyrieleison. Właśnie refren skłania uczonych do hipotezy że Bogurodzica mogła być po prostu rozwinięciem greckiej formuły, niezrozumiałej dla większości wiernych. Pieśń oparta jest na idei pośrednictwa. Wspólnota wiernych zwraca się do Marii o wstawiennictwo u swojego Syna oraz samego Jezusa, by ze względu na osobę Jana Chrzciciela dał modlącym się szczęśliwe i bogate życie na ziemi, a także wieczne bytowanie w raju. Bogurodzica jest zabytkiem języka polskiego. Wszystkie teksty zapisane po polsku w średniowieczu to zabytki języka polskiego. Są one świadectwem procesów, które zachodziły wówczas w polszczyźnie. Cennymi, choć o ponad wiek późniejszymi niż powstanie pieśni zabytki są zachowane odpisy tekstu Bogurodzica.
Motyw Deesis to charakterystyczna dla sztuki średniowiecza kompozycja przedstawiająca trzy postaci: Chrystusa jako sędziego na tronie, oraz Marię i Jana Czciciela. Jest to motyw występujący zarówno w sztuce Wschodu jak i Zachodu.