Ekspansja rusi
W tej sytuacji w Polsce postanowiono celem osłony macierzystego terytorium przesunąć granicę zachodnią na przedpole Śląska, aż po Łabę. W tym celu zajęto Milsko i Łużyce. Następnie podjęto interwencję na Czechach celem osadzenia na tronie księcia sprzyjającego Polsce. W roku 1003 doszło do otwartej wojny, która z przestankami trwała aż do roku 1018 (pokój w Budziszynie). W toku tych walk Czesi i Wieleci przeszli na stronę Niemców, a Polska straciła Pomorze Zachodnie, utrzymała się jednak na Morawach, w Milsku i na Łużycach. Późniejsza tradycja zachowała w pamięci ten najdalszy zachodni zasięg państwa polskiego w symbolicznym obrazie wbicia przez Bolesława pali żelaznych w rzekę Salę. Obraz ten nie odpowiadał jednak rzeczywistości. Bolesław Chrobry, wielki wojownik, ale niezbyt przewidujący polityk, skłócił swój kraj ze wszystkimi sąsiadami. Ogromny wysiłek wojenny przerastał możliwości sił wytwórczych społeczeństwa. Do skomplikowanych zadań, wywołanych samym istnieniem tak wielkiego państwa, nie dorosła też dynastia, której poszczególni członkowie nie aprobowali instytucji królestwa, oddającej rządy w ręce samego Mieszka II.
Szczególnie groźna okazała się ekspansja na Ruś, uwieńczona na krótko zajęciem Grodów Czerwieńskich. W roku 1017 zarysowało się pierwsze w dziejach przymierze niemiecko-ruskie. Walka na dwa fronty nieraz jeszcze miała sprowadzić kraj na skraj przepaści. Niebezpieczne w skutkach okazało się też współdziałanie Czechów z Niemcami, wywołane zajęciem Moraw; zagrożeni czuli się też polską ekspansją w ujściu Odry Wieleci. Skutki politycznej rzutkości Bolesława nie dały na siebie długo czekać.Przede wszystkim Niemcy dążyli do powetowania strat terytorialnych z roku 1018. Już w 1029 cesarz Konrad II, następca Henryka II, ruszył na Polskę. Powstrzymany w drodze, uderzył na Budziszyn, który się obronił. Rok później Mieszko II zarządził odwetową wyprawę do marchii miśnieńskiej. W celu złamania polskiego oporu Konrad porozumiał się z braćmi Mieszka II, Bezprymem i Ottonem, i z księciem ruskim Jarosławem Mądrym. W 1031 roku nastąpił skomasowany atak na terytorium Polski: Niemcy zajęli Milsko i Łużyce, Czesi zagarnęli Morawy, a Rusini odbili Grody Czerwieńskie. Mieszko II został zmuszony do ucieczki z kraju, w którym do władzy doszli jego bracia, Bezprym i Otton. W roku 1039 najechali Polskę Czesi: złupili Kraków, Gniezno i Poznań, a następnie zagarnęli Śląsk.