Hrabina
Hrabina
Jest to trzyaktowa opera komiczna w latach 1859-60.
Po prawykonaniu opery w Warszawie jeden ze sprawozdawców stwierdził że „Uwertura jest dość obszerna, ale lekka, przeźroczysta, głównie jest oparta na temacie ślicznego walczyka który się wraca kilka razy w operze”. Uwertura znakomicie charakteryzuje przedstawiony w operze konflikt dwóch światów: patriotycznego, szlachecko – sielankowego i arystokratyczno-kosmopolitycznego. Rozpoczyna go melodia zaczerpnięta z toastu w akcie III, melodią wiwatową pełnym werwy mazurem. Kolejny fragment to andantino, wprowadzające łagodny, liryczny motyw; ustęp ten jest szczególnie interesujący. Z uwagi na wyjątkowo ruchliwa , zmienną harmonię. Muzyka ta i rozbrzmiewający dalej walc stanowią ilustracje salonu hrabiny. Bezpośrednio potem Moniuszko wprowadził pieśń broni. Z kolei powraca walc, po czym na zakończenie rozbrzmiewają fanfarowe motywy (w owych czasach grywane w Księstwie Warszawskim w czasie podnoszenia sztandaru). W ten sposób uwertura „wyjaśnia” sens opery i zamyka się efektowną muzycznie kodą.
Straszny dwór
Poza „Halką” opera „Straszny dwór” to jedno z najsłynniejszych dzieł Moniuszki.
Moniuszko pisał „Straszny dwór” prawie trzy lata od 1861 r. do 1864 r. Ta najlepsza z jego oper poprzedzona jest krótkim, 83- taktowym wstępem – intradą, która łączy się bezpośrednio z pierwszym obrazem opery. Na intradę składa się kilka tematów zaczerpniętych z opery; rozpoczyna się tajemniczo brzmiącymi akordami zwiększonymi, jak gdyby motywem uderzeń zegara; po kilku taktach rozbrzmiewa melodia opowiadania Miecznika z ostatniego aktu opery, która jest wyrazista i pogodna. Przewijają się motywy obydwu sióstr: Hanny oraz Jadwigi, po których wchodzi następnie skupiony, pełen wyrazu temat z arii Stefana: „Matko moja miła…”. Mimo skromnych rozmiarów intrada jest utworem zamkniętym, logicznie skonstruowanym, świetną miniaturą orkiestralną.
Paria
„Paria” to ostatnia opera Moniuszki.
Dzieło francuskiego pisarza Delavigne’a pod tym samym tytułem stanowiło inspiracje dla Moniuszki do napisania opery której warszawska premiera odbyła się 11 XII 1869 r. Treścią Partii której akcja rozgrywa się w Indiach jest tragedia rodząca się na tle niesprawiedliwości kastowego podziału społeczeństwa hinduskiego: bohaterski obrońca ojczyzny, Idamor, zostaje zabity przez wielkiego kapłana, gdy okazuje się że pochodzi z najniższej pozbawionej praw i pogardzanej kasty pariasów. W 1859 r. Moniuszko zwrócił się do J. chęcińskiego z propozycja napisania libretta według tragedii Dealvige’a które poeta wkrótce dostarczył. Muzykę jednak ukończył kompozytor dopiero po dziewięciu latach. Uwerturę – jedną ze swych najefektowniejszych kompozycji tego rodzaju – Moniuszko umieścił dopiero po trzech scenach nazwanych prologiem, wiążąc ją tym samym ściślej z akcją opery, której tematy pojawiają się tutaj w pięknej szacie instrumentalnej. Skrajne części Uwertury posiadają dramatyczny charakter; kontrastująca część środkowa oparta jest na szerokim śpiewnym temacie, stanowiącym w operze zakończenie duetu miłosnego.