Odwet
W odwecie za akty skierowane przeciwko władzy okupacyjnej rozstrzeliwano lub wieszano zakładników. Bezwzględność w wymierzaniu kar była jednak nie zawsze rezultatem zaciekłej wrogości do Polaków, lecz także warunków wojny, pośpiechu, strachu przed partyzantami, bariery językowej (kto znał język niemiecki, ten miał się na ogół całkiem znośnie). Na skrupulatność w rozsądzaniu winy lub jej braku nie można było w tych warunkach liczyć: zapomniałeś wziąć z sobą dowód osobisty
- - to sobie przypomnisz w obozie koncentracyjnym. Polaków, inaczej niż Żydów i Cyganów, nie zsyłano do obozów zagłady Nawet na daleką metę planowano pozostawienie przy życiu znacznej liczby Polaków jako niewolniczej siły roboczej.Natychmiast po katastrofie wrześniowej przystąpiono do organizowania polskiego państwa podziemnego. Jego celem było tajne nauczanie młodzieży, przygotowanie wielkiego powstania zbrojnego i kadry gotowej do objęcia władzy w momencie załamania się Niemiec oraz prowadzenie dorywczych akcji partyzanckich i odwetowych w odpowiedzi na prześladowania. Po niesłychanym szoku, jakim była katastrofa wrześniowa, dla której wytłumaczenia znaleziono jednak wątpliwe alibi w postaci niedemokratycznego charakteru "półdyktatury sanacyjnej, rzekomego nieprzygotowania do wojny i nieudolności dowództwa i rządu, ich ucieczki przez Zaleszczyki do Rumunii", rzekomej zdrady oficerów, wreszcie ciosu w plecy ze strony ZSRR - nie mniejsze załamanie ducha nastąpiło po pogromie i kapitulacji Francji w 1940 r.
Rzeczywiście, gdyby Hitler nie zaatakował ZSRR lub uczynił to rok, dwa lub trzy lata później, miałby dość czasu na gruntowne rozprawienie się z narodem polskim. Po wybuchu w roku 1941 wojny radziecko-niemieckiej zaostrzył się problem, czy należy nasilać akcje partyzanckie, które z jednej strony utrudniały działania niemieckie przeciwko ZSRR, z drugiej zaś narażały ludność na straszliwe represje, czy skoncentrować wysiłek na przygotowaniu wielkiego powstania. Rząd londyński i kierownictwo polskiego państwa podziemnego opowiedziały się za tą ostatnią alternatywą, ale na przeszkodzie jej pełnej realizacji stanął, po pierwsze, fakt, że do załamania się Niemiec nie doszło i aż do samego końca stawiały one zorganizowany zbrojny opór; po drugie zaś, uznano w 1944 r. za konieczne opanowanie Kresów, w szczególności Lwowa, Wilna i Wołynia, aby postawić ZSRR wobec dokonanego faktu przywrócenia tam państwa polskiego.