Stosunki polsko niemieckie

Historia Mamy do czynienia z wyraźną ciągłością wizerunku kraju i narodu. Trzy najważniejsze grupy skojarzeń z Niemcami zaznaczyły się z podobną ostrością i w podobnym kształcie jak w badaniu z 2000 r.: II wojna światowa i okupacja, porządek i dobra organizacja, a także dobrobyt i rozwinięta gospodarka. Struktura i tematyka najważniejszych skojarzeń jest bardzo podobna.W porównaniu zbadaniem z roku 2000 obecnie wyraźniej wyodrębniła się grupa odpowiedzi wiążących Niemcy z miejscem bądź możliwością pracy. Jednak zasadnicze elementy wizerunku Niemiec, a także zmienne wyjaśniające charakteryzuje wyraźna ciągłość. Skojarzenia, jakie nasuwają się Polakom na temat Niemców, są modyfikowane przez zmienne społeczno-demograficzne. Im wyższe wykształcenie respondentów, tym częściej Niemcy kojarzone są z porządkiem, dyscypliną i dobrą organizacją pracy, podobna zależność wystąpiła w roku 2000. Na rodzaj skojarzeń mają również wpływ wykonywana praca oraz pozycja społeczna - z dyscypliną i dobrą organizacją pracy najczęściej kojarzą się Niemcy polskim przedsiębiorcom oraz kadrze kierowniczej. Z kolei im niższe wykształcenie ma badany, tym silniejsze są jego skojarzenia z wojną, uciskiem i obozami koncentracyjnymi.

Skojarzenia z wojną i okresem okupacji są również skorelowane z wiekiem, potwierdzając intuicję, że głównie pokolenie starsze, pamiętające wojnę, kojarzy Niemcy właśnie z nią. Wśród osób powyżej sześćdziesiątego piątego roku życia ponad połowa respondentów przywoływała w związku z Niemcami II wojnę światową, w pokoleniu dwudziestolatków niecałe 30%. Trzeba przypomnieć, że obecni trzydziestolatkowie urodzili się w latach siedemdziesiątych, kiedy w Polsce zaczęto mówić o pojednaniu; dwudziestolatkowie w latach osiemdziesiątych, gdy Polacy zaczęli już dostrzegać w Niemczech Zachodnich sojusznika otwierającego im drogę do Europy Zachodniej i Ameryki. Trafne jest porównanie Leszka Szarugi, że jeśli w połowie lat sześćdziesiątych list biskupów polskich do biskupów niemieckich wzywający do wzajemnego pojednania obu narodów był jeszcze dla większości społeczeństwa polskiego szokiem, to w latach osiemdziesiątych tezy owego listu były już oczywistością. Pewną rolę w postrzeganiu Niemiec odgrywa prawdopodobnie również coraz pełniejsza wiedza młodych Polaków o zbrodniach popełnionych na ich narodzie przez Związek Sowiecki.