Wczesny feudalizm
Proces tworzenia się ustrojów wczesnofeudalnych, dyktowany dynamiką dojrzewania wielkiej własności i wyodrębniania się warstwy możnych, wystąpił prawie równocześnie w Czechach i na Morawach, w Polsce i na Pomorzu, u Serbów, Wieletów i Obodrytów. Na Połabiu jedynie Obodryci byli bliscy wytworzenia monarchii wczesnofeudalnej. Słabsze ekonomicznie plemiona połabskie nie zdołały wytworzyć w pełni ukształtowanego państwa klasowego. Padły one zresztą ofiarą najazdów i zaborów sąsiednich państw germańskich (Niemcy, Dania) i słowiańskich (Polska, Czechy). Niejako pod osłoną plemion połabskich, powstrzymujących przez wiele wieków napór monarchii frankońskiej i niemieckiej, dokonało się scalenie polityczne i wytworzenie trwałej spójni narodowej w Czechach i w Polsce w X i XI wieku. Polityczna wspólnota plemion polskich i czeskich przyspieszała krystalizację wspólnoty narodowej, ta zaś z kolei stabilizowała ich ponadplemienną organizację państwową. Na terenie przyszłej Polski wytworzyło się początkowo kilka ośrodków władzy książęcej: w Małopolsce - Wiślanie (Lędzianie), na Śląsku - Opolanie i Ślęzanie, w Wielkopolsce - Polanie i Kujawianie.
Granice tego nowego państwa, stanowiącego odtąd rdzeń polskiej monarchii feudalnej, sięgały od Bobru i Odry aż po lewobrzeżne dorzecze Bugu, od Karpat i Bramy Morawskiej aż po Bałtyk. Ich najstarszy kształt został utrwalony w regeście dokumentu Mieszka I z roku 991/992, zwanego od pierwszych słów łacińskiego streszczenia dokumentem Dagome iudex. Jako punkty graniczne dokument ten wymienił: Bałtyk, Prusy, Ruś, Kraków, Morawy, Milsko i Odrę. Ośrodkiem tego państwa było "państwo gnieźnieńskie" (civitas Schinesghe), a więc zapewne Wielkopolska (czyli Stara Polska), stanowiąca właściwą ojcowiznę dynastii Piastów. Wyodrębniona w tym dokumencie została także dzielnica krakowska, gdyż w tym czasie (989-992) stanowiła ona prawdopodobnie siedzibę Bolesława Chrobrego, najstarszego syna Mieszka I, który dopiero po śmierci ojca na powrót zjednoczył cały kraj pod swoim berłem (992-1025).Pozostałe ziemie, mieszczące się między tymi punktami granicznymi, regest dokumentu potraktował jako pertynencje, tj. dzielnice przynależne do państwa gnieźnieńskiego.