XII wiek
W połowie XIII wieku polska granica państwowa była już w zasadzie ustabilizowana na odcinku śląskim i lubuskim; jej przebieg na granicy pomorskiej zależny był od stanowiska prawnopublicznego Pomorza Zachodniego. Stosunek ten uległ w ciągu XIII wieku zmianie w porównaniu z czasami Bolesława Krzywoustego. U schyłku XII wieku tamtejsi książęta wyszli z kręgu princepsa , uznając zwierzchnictwo niemieckie lub duńskie Tym samym południowa i wschodnia granica ich księstw stała się granicą państwową polskiej monarchii. Między Wielkopolską a Pomorzem Zachodnim oraz Ziemią Lubuską rozciągały się od prawieków grząskie błota, łąki i polany, tudzież przepastne bory, zwłaszcza na prawym brzegu rzek Noteci i dolnej Warty aż do miejsca jej połączenia z Odrą. Granica polsko-pomorska biegła przeważnie północnym skrajem tych puszcz i bagien. Granica linearna zaczęła się tu kształtować dopiero w XV i XVI wieku. Pierwotny jej przebieg najdokładniej pokazują północne granice diecezji lubuskiej i poznańskiej w XII i XIII wieku. Znaczne zamieszanie do tych stosunków granicznych wniosły dopiero zawłaszczenia i podboje margrabiów brandenburskich w XIII wieku.
Jak daleko w głąb dziejów sięgnąć trzeba, aby odnaleźć początki tworzenia się granicy polsko-niemieckiej? Gdy dziś mówimy o granicy polsko-niemieckiej, myślimy o dwu granicach: politycznej, która wytworzyła się miedzy państwem polskim i państwem (lub państwami) niemieckim, i narodowościowej, która wytworzyła się między narodem polskim i niemieckim. Granice te rzecz jasna mogły się ze sobą spotkać dopiero wtedy, gdy powstały w swych zalążkowych formach: państwo i naród polski i niemiecki. Stało się to dopiero X wieku. Przedtem plemiona polskie i niemieckie, które ostatecznie weszły w skład wymienionych wspólnot wyższego rzędu, nie posiadały bezpośredniego styku, a sąsiadowały ze sobą różne plemiona słowiańskie i germańskie, z których dopiero w ciągu wielowiekowego rozwoju wyłoniły się narody słowiańskie i germańskie. W VIII i IX stuleciu w obrębie Słowiańszczyzny zachodniej (inaczej: lechickiej) wytworzyło się kilka stref osadniczych. Wyróżniamy w jej obrębie zespół plemion nadwiślańskich, nadodrzańskich i połabskich, spotykamy w niej także zawiązki zespołu plemion naddunujskich i nadbałtyckich.